زنگ خطر برای ترانزیت ایران؛ ضعف مدیریت یکپارچه مرزی زیر ذرهبین بخش خصوصی
بخش خصوصی: توقفهای مرزی و هزینههای پنهان، رقابتپذیری کریدورهای ایران را کاهش داده است
در پانزدهمین نشست کمیسیون حملونقل، ترانزیت و لجستیک اتاق بازرگانی خراسان رضوی، فعالان بخش خصوصی نسبت به افزایش توقف ناوگان در مرزهای شرقی، رشد هزینههای حملونقل و ضعف مدیریت یکپارچه مرزی هشدار دادند. تأکید شد که کالاهای ترانزیتی تا ۱۲ روز در مرز دوغارون معطل میشوند و هزینههای ناشی از این توقفها، قیمت تمامشده حمل را به شدت افزایش داده است.
به گزارش مرکز رسانه بامداد به نقل از اتاق بازرگانی ، در حالی که ایران چشمانداز دستیابی به ۴۰ میلیون تن ترانزیت را دنبال میکند، واقعیتهای میدانی از وضعیتی نگرانکننده حکایت دارد. پانزدهمین نشست کمیسیون حملونقل، ترانزیت و لجستیک اتاق بازرگانی خراسان رضوی، با محوریت بررسی چالشهای پیش روی این بخش برگزار شد و فعالان اقتصادی نسبت به آینده ترانزیت کشور هشدار دادند.
احمد زمانیان، رئیس کمیسیون حملونقل، ترانزیت و لجستیک اتاق مشهد، در پانزدهمین نشست این کمیسیون با انتقاد از برخی گزارشهای کارشناسی درباره آسیبشناسی بخش حملونقل اظهار کرد که مهمترین عامل افزایش هزینههای حملونقل بینالمللی در شرایط فعلی، توقف ناوگان در مرزهاست؛ موضوعی که هنوز جایگاه واقعی خود را در مطالعات کارشناسی پیدا نکرده است. وی اظهار کرد که افزایش هزینه حمل تنها به کرایه کامیون محدود نمیشود و مجموعهای از هزینههای ناشی از خواب کامیون، دموراژ کانتینر، معطلی رانندگان، توقف کالاهای ترانزیتی، هزینههای پارکینگ و افزایش زمان خواب، قیمت تمامشده حمل را به شکل قابل توجهی افزایش داده است.
زمانیان با اشاره به وضعیت مرز دوغارون و توقف کامیونها در این مرز افزود که در حالی که هدفگذاریهای ملی دستیابی به ظرفیت ۴۰ میلیون تن ترانزیت را دنبال میکند، کالاهای ترانزیتی که ماهیت عبور مستقیم دارند، امروز بین ۱۰ تا ۱۲ روز در مرز معطل میشوند؛ اتفاقی که از نگاه صاحبان کالا، شرکتهای حملونقل و مشتریان خارجی به معنای کاهش قابلیت اعتماد کریدور ایران است.
رئیس کمیسیون حملونقل، ترانزیت و لجستیک اتاق خراسان رضوی همچنین افزایش هزینه بیمه سبز را یکی دیگر از چالشهای جدی شرکتهای حملونقل دانست و گفت که در ماههای اخیر هزینه این بیمه رشد قابل توجهی داشته و فشار مضاعفی را بر شرکتهای ایرانی تحمیل کرده است. وی با اشاره به توافقنامههای حملونقلی میان ایران با افغانستان، ترکمنستان و کشورهای آسیای میانه خاطرنشان کرد که بخش مهمی از این ظرفیتهای حقوقی هنوز به مرحله اجرا نرسیده و همین موضوع موجب شده مزیتهای منطقهای ایران به طور کامل مورد استفاده قرار نگیرد.
زمانیان با اشاره به تردد روزانه هزاران دستگاه کامیون افغانستانی از مسیر ایران تصریح کرد که تصمیمگیری درباره آینده ترانزیت بدون حضور بخش خصوصی امکانپذیر نیست، زیرا فعالان اقتصادی بیش از هر نهاد دیگری با مشکلات میدانی مواجه هستند و حذف آنها از فرآیند تصمیمسازی، به تولید سیاستهایی منجر میشود که در عمل قابل اجرا نیست. وی تأکید کرد که اصلاح فرآیندهای مرزی، کاهش توقف ناوگان، بازنگری در هزینههای تحمیلی و استفاده از ظرفیت تشکلهای تخصصی باید در اولویت سیاستگذاریهای دولت قرار گیرد؛ در غیر این صورت دستیابی به اهداف تعیین شده در اسناد توسعه ترانزیت با دشواری جدی روبهرو خواهد شد.
ابراهیم عطایی، نایبرئیس کمیسیون حملونقل، ترانزیت و لجستیک اتاق بازرگانی خراسان رضوی نیز با اشاره به تأثیر تحریمهای بینالمللی بر تجارت خارجی کشور اظهار کرد که تحریمها بدون تردید هزینههایی را به صادرات، واردات و ترانزیت ایران تحمیل کردهاند، اما نباید این موضوع به ابزاری برای توجیه ضعف عملکرد داخلی تبدیل شود. وی افزود که تجربه سالهای گذشته نشان داده است که حتی در سختترین شرایط تحریمی نیز امکان حفظ جریان تجارت وجود دارد و ایران در دورههای مختلف توانسته از مسیرهای جادهای، ریلی، بنادر اصلی و حتی بنادر فرعی، نیازهای تجاری خود را مدیریت کند.
نایبرئیس کمیسیون حملونقل، ترانزیت و لجستیک اتاق مشهد با اشاره به فعالیت مستمر فعالان حوزه حملونقل در شرایط بحرانی گفت که در حالی که بسیاری از بخشهای اقتصادی با محدودیتهای جدی مواجه بودند، کارکنان و فعالان حوزه لجستیک، از بنادر گرفته تا مرزها، فعالیت خود را متوقف نکردند. وی تأکید کرد که این موضوع نشان میدهد ظرفیت اجرایی کشور وجود دارد، اما برای استفاده بهتر از این ظرفیت، نیازمند اصلاح فرآیندها و حذف موانع داخلی هستیم.
عطایی با اشاره به ساختار هزینههای حملونقل بینالمللی گفت که یکی از مشکلات مهم این حوزه، افزایش هزینههای سرباری است که نه از بازار حمل، بلکه از فرآیندهای اداری و توقفهای ناشی از مدیریت نامناسب ایجاد میشود. وی با بیان اینکه امروز افزایش هزینههای ناشی از توقف، فرآیندهای اداری و تأخیرهای مرزی فشار قابل توجهی بر شرکتهای حملونقل بینالمللی وارد کرده است، اظهار کرد که وجود بیش از پنج هزار دستگاه کامیون متوقف در مرز دوغارون، در شرایطی رخ داده که ظرفیت زیرساختی مرز برای عبور حجم بیشتری از ناوگان وجود دارد.
نایبرئیس کمیسیون حملونقل، ترانزیت و لجستیک اتاق خراسان رضوی با اشاره به تفاوت شدید عملکرد روزانه مرز دوغارون افزود که در برخی روزها خروج حدود یکهزار و ۵۰۰ دستگاه کامیون ثبت میشود، اما در روزهای دیگر این عدد کاهش پیدا میکند؛ در حالی که زیرساخت فیزیکی مرز در این فاصله تغییر نکرده است. وی این اختلاف را نشانهای از نقش تعیینکننده مدیریت، هماهنگی و اراده اجرایی دانست و گفت که مسئله اصلی تنها کمبود امکانات نیست، بلکه نحوه استفاده از امکانات موجود است.
عطایی همچنین با اشاره به موضوع پارکینگها و فرآیند نوبتدهی اظهار کرد که وجود منافع اقتصادی ناشی از توقف ناوگان میتواند انگیزههایی برای طولانی شدن فرآیندها ایجاد کند و به همین دلیل شفافیت کامل در این حوزه ضروری است. او یادآور شد که رقم قابل توجهی بابت توقف کانتینرها پرداخت میشود؛ هزینهای که در نهایت به زنجیره تجارت و قیمت کالا منتقل خواهد شد.
وی تأکید کرد که مرزهایی با سابقه تاریخی طولانی مانند دوغارون نباید همچنان با مشکلات مدیریتی مواجه باشند و حل این مسائل نیازمند تصمیم جدی، مدیریت واحد و کنار گذاشتن موازیکاریهاست.
امید خدادادی، دبیر کمیسیون حمل و نقل، ترانزیت و لجستیک اتاق مشهد با اشاره به جایگاه حملونقل بینالمللی در تجارت خارجی کشور گفت که این بخش یکی از ارکان اصلی زنجیره تأمین، صادرات و واردات محسوب میشود، اما طی سالهای اخیر تحت تأثیر مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی، با چالشهای گستردهای مواجه شده است. وی تحریمهای بینالمللی، محدودیتهای بانکی و بیمهای، افزایش هزینههای حمل، نوسانات نرخ ارز، مشکلات زیرساختی مرزها و پیچیدگی مقررات داخلی و خارجی را از مهمترین عوامل تضعیف عملکرد شرکتهای حملونقل برشمرد و عنوان کرد که تداوم این شرایط موجب افزایش هزینههای عملیاتی، کاهش توان رقابت شرکتهای ایرانی در بازار منطقهای و تحمیل خسارتهای مستقیم و غیرمستقیم به فعالان اقتصادی شده است.
خدادادی تأکید کرد که بدون انجام یک آسیبشناسی دقیق، مبتنی بر داده و همراه با مشارکت بخش خصوصی، امکان ارائه راهکارهای اجرایی و اصلاح سیاستهای موجود وجود نخواهد داشت.
سپس سمیرا سبزواری، مدیر مرکز مطالعات و بررسیهای اقتصادی اتاق مشهد، با تشریح نتایج مطالعات این مرکز در حوزه حمل و نقل اظهار کرد که حملونقل تنها یک فعالیت خدماتی نیست، بلکه یکی از مهمترین زیرساختهای اقتصاد ملی محسوب میشود که عملکرد آن به طور مستقیم بر تولید، صادرات، واردات، ترانزیت، قیمت تمامشده کالا و رقابتپذیری بنگاههای اقتصادی اثر میگذارد. وی افزود که به همین دلیل چالشهای این حوزه را نمیتوان صرفاً مشکلات اجرایی یا بخشی تلقی کرد، زیرا آثار آن بر محیط کسبوکار، درآمدهای ارزی، توسعه منطقهای، سرمایهگذاری و جایگاه ژئوپلیتیکی ایران کاملاً مشهود است و مرکز مطالعات و بررسیهای اقتصادی اتاق مشهد از سال ۱۴۰۴ پروژهای جامع را برای شناسایی، دستهبندی و اولویتبندی مهمترین مسائل حملونقل کشور آغاز کرده است.
سبزواری ادامه داد که در این مطالعه موضوعاتی مانند تعاملات بینالمللی، محدودیتهای بانکی و مالی، نبود متولی واحد برای مدیریت ترانزیت، کمبود زیرساختهای حملونقل، مسائل مرتبط با سوخت، حکمرانی نامتوازن، فرسودگی ناوگان و ساختار مالکیت ناوگان مورد بررسی قرار گرفته است. وی با اشاره به نتایج اولیه این پژوهش اظهار کرد که پیامدهای این چالشها تنها به افزایش هزینه حمل محدود نمیشود، بلکه کاهش تمایل خطوط کشتیرانی برای استفاده از مسیر ایران، افت حجم ترانزیت، دشواری واردات ناوگان و قطعات یدکی، افزایش هزینه نگهداری خودروهای سنگین، کاهش بهرهگیری از موقعیت ژئوپلیتیکی کشور، ضعف در اجرای توافقنامههای چندجانبه و مشکلات ناشی از بیمه سبز، بخشی از خسارتهای اقتصادی این وضعیت به شمار میرود. او تأکید کرد که هدف این پژوهش صرفاً احصای مشکلات نیست، بلکه ارائه راهکارهای مبتنی بر شواهد برای سیاستگذاران است تا بتوان با اصلاح ساختارهای موجود، بخشی از مزیت از دست رفته ایران در بازار ترانزیت منطقه را احیا کرد.
گالری تصاویر
